Een boot vol goei volk

vrijdag, 08 mei 2009 07:58

Verenigingen zitten allemaal in hetzelfde schuitje, en op woensdag 22 april was dat ook letterlijk het geval. Op vraag van de Verenigde Verenigingen organiseerde Vormingplus Kempen een boottocht met de 'L.oveboat' (Love = Lokaal overleg verenigingen) op het Kempens Kanaal. Afgevaardigden van tientallen verenigingen kregen de kans om mekaar beter te leren kennen, problemen te bespreken, oplossingen te bedenken, ervaringen uit te wisselen en doelstellingen te verfijnen... 'Netwerken' noemt men dat tegenwoordig.
Moderator Johny Geerinckx verwoordde het als volgt: "Op deze boot zit alleen goei volk. Hier zijn we allemaal vrienden. De bedoeling is dat we mekaar beter leren kennen. Want we kunnen van mekaar leren en mekaars talenten gebruiken. Als ik jullie dus één raad mag geven: wissel telefoonnummers uit. Je weet nooit wat daar van kan komen." Op onze site vind je ook de fotoreportage die An Nelissen van de boottocht maakte (klik hier!). Lees je deze tekst liever als download- en printbare tekst: klik!. Het boottochtje kaderde in de Yesss!-campagne die door de Verenigde Verenigingen was gelanceerd. De campagne is bedoeld als steun in de rug van het verenigingsleven. "Yesss, ik voel me goed. Het is mijn vereniging die 't hem doet" luidt de volledige slogan.
Een positieve boodschap, maar is er anno 2009 nog wel een reden om het verenigingsleven door zo'n roze bril te zien? Wat is de positie van het vrijwilligerswerk in de 21ste eeuw? Slinkt het legertje vrijwilligers of groeit het juist aan? Hoe verhouden de verenigingen zich tegenover de lokale overheden, die steeds meer activiteiten (denk maar aan de vele stads-, dorps- en wijkfeesten) van de verenigingen lijken over te nemen? Is er plaats voor overleg? Telefoonnummers uitwisselen en netwerken is één ding, maar ook deze heikele kwesties moesten op de L.oveboat toch wel even aan bod komen.

"Nieuwe lokalen bouwen kost veel geld. De oplossing ligt in het dubbel gebruiken van bestaande lokalen. Scholen en academies lenen zich daartoe."

Plaatselijke politiek en verenigingen

Tijdens het debat werden de lokale overheden vertegenwoordigd door Hilde Plas van de Vereniging Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en Roel Tulleneers, cultuurfunctionaris in het Geelse cultuurcentrum De Werft. Bart Theys van KWB en Liesbeth de Winter van Federatie van Organisaties voor Volksontwikkeling (FOV) spraken namens de verenigingen.
In zijn welkomstwoordje zette Bart Verhaeghe van de Verenigde Verenigingen al meteen de toon: "Ons platform ontstond in 2002. Heel oud zijn we nog niet, maar toch hebben we de overheid al kunnen overtuigen van ons belang. We zijn er best wel trots op dat de Vlaamse regering onze acties ondersteunt. De Verenigde Verenigingen wil het sociaal-cultureel middenveld samenbrengen. We hebben twee doelstellingen. Ten eerste willen we campagnes opzetten om het verenigingsleven te ondersteunen en daarnaast willen we ook beleidsmatig werken, als spreekbuis en lobby van de verenigingen. Dat is een groot werk, want verenigingen moeten tegenwoordig voor zichzelf durven opkomen. Ze moeten hun verantwoordelijkheid nemen. De lokale overheid heeft de verenigingen te lang doodgeknuffeld, bijvoorbeeld door middel van de beleidsplannen. Gemeenten begeven zich nu vaak op het terrein van de verenigingen. En ze hebben bovendien professionele diensten en personeel om allerlei activiteiten te organiseren. Verenigingen mogen zich daardoor niet laten verdringen. Ze moeten voor zichzelf opkomen en dat gebeurt bij voorkeur in goed overleg met de lokale overheid."
Daar knelt het schoentje. Niet alle verenigingen hebben een even goede relatie met de lokale overheid. Luc Luyten van vzw Kreatief in Beerse: "Ik praat nu gelukkig niet over onze eigen vereniging, maar er zijn voorbeelden genoeg te vinden van gemeentebesturen die een vereniging in hun eigen gemeente doodconcurreren. De achterliggende gedachte is simpel: wat een mooie en winstgevende activiteit is voor een vereniging, kan dat ook zijn voor een lokale overheid. Nog veel winstgevender zelfs: want de lokale overheid kan de grote middelen inzetten bij een organisatie, terwijl een vereniging moet roeien met de riemen die het heeft. Als een wijkvereniging dit jaar een gezellig buurtfeestje organiseert en daarmee wat inkomsten genereert voor de clubkas, en volgend jaar neemt het gemeentebestuur de organisatie over, dan laten de gevolgen zich raden." Voor verenigingen is het moordend als een gemeentebestuur een concurrent is in plaats van een partner.

Ruimte en lokalen

Anita Olieslaegers van VIVA-SVV Grobbendonk bevestigde dat de lokale overheid vooral een ondersteunende rol zou moeten spelen. "Onze vereniging doet het goed. Bij elke activiteit zie ik weer een hoop blije gezichten. Daar doe je het als vrijwilliger trouwens voor. Maar VIVA-SVV heeft een probleem dat het zelf niet kan oplossen. We hebben geen geschikt lokaal voor onze activiteiten. Cultuurhuis De Volle Vaart biedt geen uitweg voor ons. Die zalen zijn te duur en bovendien ook te groot."
Hilde Plas van de Vereniging Vlaamse Steden en Gemeenten pikte daar op in: "Het lokalenprobleem is wellicht het meest voorkomende probleem bij de verenigingen. Een oplossing ligt niet altijd voor de hand, want het mag duidelijk zijn dat niet elke gemeente geld heeft om alle verenigingen in een eigen lokaal te kunnen onderbrengen. Het is zelfs nog erger: heel veel lokalen die vandaag gebruikt worden, werden gebouwd in de jaren zeventig. Ze zijn dus dertig jaar oud en dringend aan vernieuwing toe, ook al omdat de bezoekers -terecht overigens- nu meer comfort willen dan dertig jaar geleden. De norm ligt op alle vlakken hoger, ook op het gebied van wetgeving. Veel van die oude lokalen voldoen niet meer. Het aanpassen of vernieuwen ervan kost al handenvol geld. Dat is voor de meeste gemeenten al zo'n zware uitgavepost dat het bouwen van nieuwe lokalen er niet echt inzit. Een oplossing kan gevonden worden in het dubbel of zelfs driedubbel gebruiken van een lokaal. Vooral scholen en academies lenen zich ertoe. Wat gebeurt daar na de normale uren? Weinig. Veel verenigingen zouden daar terechtkunnen, al geef ik toe dat het niet altijd even simpel is in verband met afspraken en verantwoordelijkheden. Voor een lokaal dubbel gebruikt kan worden, moeten de verschillende partners mekaar willen verstaan en sluitende afspraken kunnen maken."
Toch zijn er ook zaken die de lokale overheden kunnen doen. "In ons geval zouden ze onze boodschap en onze vraag naar eerlijke handel mee kunnen uitdragen", zegt Patrick Vermeulen van de Oxfam Wereldwinkel in Vosselaar. Eenzelfde geluid horen we bij Greet Urkens van de Oud-Turnhoutse compostmeesters. "Onze boodschap moet zoveel mogelijk verspreid worden. Daar kan de gemeente bij helpen."

"Verenigingen hebben politici met lef nodig. En in een democratie kun je daar zelf voorzorgen. Het is een kwestie van kiezen voor de goei"

Ondersteuning is broodnodig

Tot slot is er nóg een probleem waar zowat alle verenigingen mee kampen; zelfs de verenigingen die op geen enkel vlak kunnen klagen over de gemeentelijke steun. Greet Urkens: "We zijn best tevreden met de steun die we krijgen van de gemeente. Maar die steun mag niet wegvallen!" De angst om materiële steun, een lokaal of subsidies te verliezen zit er bij de meeste verenigingen goed in. "We redden het wel, zolang de gemeente ons wat betoelaagt", is een vaak gehoorde klacht, "maar elk jaar is het opnieuw bang afwachten of we nog wel opnieuw subsidies krijgen, en hoeveel." Het is voor een vereniging moeilijk om op die manier een toekomst op lange termijn uit te stippelen.

Praten met verenigingen

Communiceren met de overheid lijkt de beste manier om problemen op te lossen. Of beter zelfs: om ze te voorkomen. Maar die communicatie verloopt nogal stroef. Cultuurfunctionaris Roel Tulleneers: "Als er een beleidsplannen wordt opgemaakt, zijn er inspraakmomenten voorzien voor de verenigingen. Die inspraakmomenten zijn zelfs verplicht. Ze bestaan dus overal. Alleen moeten wij in Geel telkens vaststellen dat er niet veel verenigingen op af komen. Ik leg daarvoor de schuld niet alleen bij de verenigingen, hoor. Misschien moeten we die inspraakmomenten gewoon anders aanpakken en anders organiseren. We zijn immers altijd bereid om naar de wensen en de noden van de verenigingen te luisteren. Maar dat wil nog niet zeggen dat het altijd makkelijk is om hen tegemoet te komen. Neem nu de activiteiten die we in cc De Werft organiseren. Die zijn veelomvattend: muziek, theater, literatuur, vorming, dans, ... het kan haast niet anders of we komen daar vroeg of laat mee in het vaarwater van een vereniging. Maar het is in de praktijk ook bijna ondoenbaar om dat te voorkomen en vooraf te overleggen met de verenigingen, omdat we op twee verschillende snelheden werken. Een cultuurcentrum moet zijn optredens minstens een jaar op voorhand boeken. Verenigingen spelen meestal veel korter op de bal."
Het lijkt wel alsof het verenigingsleven het zwaar te verduren krijgt en er in de 21ste eeuw nauwelijks nog een plaats is weggelegd voor het socio-culturele middenveld. Maar de cijfers spreken dat tegen. Liesbeth De Winter van de Federatie van Organisaties voor Volksontwikkeling: "Op dit ogenblik telt een gemeente gemiddeld vijftig socio-culturele verenigingen. Ik verwacht zelfs dat dat aantal nog gaat stijgen. De nieuwe generatie jongeren die zich zopas heeft aangediend, is erg beloftevol. Het is lang geleden, maar er is weer sprake van een 'we-generation', die zich wil verenigen". Bart Theys van de KWB temperde het enthousiasme: "Er zijn inderdaad hoopvolle signalen. Maar in onze organisatie zien we toch dat het ledenaantal vermindert én veroudert." Liesbeth De Winter stelde nog een andere verschuiving vast: "De burger is de jongste tientallen jaren geëvolueerd van een initiatiefnemer naar een consument. Hij wil nog wel deelnemen aan activiteiten, maar ze niet meer organiseren."
Het slotwoord was voor Hilde Plas van de VVSG: "Geen enkele gemeente in Vlaanderen kan zonder het verenigingsleven. Dat moet elk gemeentebestuur beseffen. Het socio-culturele leven zit in onze wortels, onze genen. Het is de taak van de VVSG om gemeenten ertoe aan te zetten om de dialoog aan te gaan met de verenigingen. Maar om uit je ivoren toren te kruipen en te luisteren naar wat anderen te vertellen hebben, is lef nodig. Politici met lef: daar hebben verenigingen nood aan. En in een democratie kun je daar zelf voor zorgen. 't Is gewoon een kwestie van kiezen 'voor de goei'!"

Tekst: Roel Sels   |   foto's An Nelissen